Σε μια εποχή όπου οι επιλογές μοιάζουν ατελείωτες και οι σχέσεις συχνά τελειώνουν πριν καν αρχίσουν, η ανάγκη για ουσιαστική σύνδεση παραμένει πιο έντονη από ποτέ. Γιατί όμως δυσκολευόμαστε τόσο να μείνουμε; Γιατί ο έρωτας, ενώ υπόσχεται εγγύτητα, καταλήγει συχνά να μας φέρνει αντιμέτωπους με φόβους, άμυνες και ασυνείδητα μοτίβα;
Η κλινική ψυχολόγος Δήμητρα Ζαφείρα, με εξειδίκευση στις σχέσεις, μιλά για τη σύγχρονη αδυναμία σύνδεσης, τον ρόλο των dating apps, τον φόβο της δέσμευσης και τα βαθύτερα μαθήματα που κρύβει κάθε έρωτας. Με αφορμή το βιβλίο της «Τι μου έμαθαν οι έρωτες» από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος, αναλύει στην Χριστίνα Θεοχάρη γιατί σήμερα δεν αγαπάμε λιγότερο — αλλά φοβόμαστε περισσότερο.
Χριστίνα Θεοχάρη: Ως κλινική ψυχολόγος που ειδικεύεται στις σχέσεις, τι είναι αυτό που βλέπετε να επαναλαμβάνεται πιο συχνά στους έρωτες των ανθρώπων σήμερα; Και τι σας ώθησε να το αποτυπώσετε στο «Τι μου έμαθαν οι έρωτες»;
Δήμητρα Ζαφείρα: Αυτό που βλέπω να επαναλαμβάνεται πιο συχνά στους έρωτες των ανθρώπων σήμερα είναι η αδυναμία σύνδεσης. Όχι η έλλειψη επιθυμίας για σχέση — το αντίθετο. Οι άνθρωποι διψούν για εγγύτητα, αλλά δυσκολεύονται βαθιά να τη διαχειριστούν όταν αυτή αρχίσει να συμβαίνει πραγματικά.
Αυτό που συναντώ ξανά και ξανά είναι ανθρώπους που πλησιάζουν τον άλλον με ένταση, αλλά χωρίς εσωτερική διαθεσιμότητα. Θέλουν τον έρωτα, όχι όμως την έκθεση που αυτός απαιτεί. Θέλουν τη σχέση, όχι όμως την ευθύνη του να φανούν αληθινοί μέσα σε αυτή. Και συνήθως κατηγορούν τους άλλους για την αποτυχία ,αγνοώντας τη δική τους συμμετοχή.
Η αδυναμία σύνδεσης δεν εκφράζεται πάντα ως απόσταση. Πολύ συχνά μεταμφιέζεται σε υπερβολική προσκόλληση, σε φόβο εγκατάλειψης, σε ανάγκη ελέγχου, σε σιωπές, σε ghosting, σε σχέσεις που μένουν “λίγο πριν”. Είναι άνθρωποι που δεν έμαθαν να αντέχουν τη συναισθηματική εγγύτητα, γιατί κάποτε κόστισε. Κι έτσι σήμερα αγαπούν με άμυνες: μισές αλήθειες, ρόλους, προσδοκίες αντί για παρουσία.
Αυτό ακριβώς με ώθησε να γράψω το «Τι μου έμαθαν οι έρωτες». Όχι ως θεωρητική ανάλυση, αλλά ως ανθρώπινη καταγραφή. Γιατί και μέσα από τους έρωτες —τους προσωπικούς και αυτούς που μου εμπιστεύτηκαν οι θεραπευόμενοι— έγινε ξεκάθαρο ότι ο έρωτας δεν μας πληγώνει επειδή αποτυγχάνει, αλλά επειδή μας φέρνει αντιμέτωπους με τα κομμάτια μας που δεν έχουν μάθει να συνδέονται. Με τον άλλον, αλλά πρώτα με τον εαυτό μας.
Αν κάτι επαναλαμβάνεται σήμερα, είναι αυτό: άνθρωποι που συναντιούνται, αλλά δεν συναντιούνται βαθιά. Και η δουλειά μας —ως θεραπευτές, αλλά και ως άνθρωποι— είναι να ξαναμάθουμε τι σημαίνει σύνδεση: όχι τέλεια, αλλά αληθινή.
Χ.Θ.: Ο τίτλος του βιβλίου υπονοεί ότι κάθε έρωτας αφήνει ένα μάθημα. Υπάρχει κάποιο μάθημα που θεωρείτε σχεδόν «καθολικό», ανεξάρτητα από ηλικία ή εμπειρία;
Δήμητρα Ζαφείρα: Ναι, αν έπρεπε να ξεχωρίσω ένα μάθημα που εμφανίζεται σχεδόν καθολικά, ανεξάρτητα από ηλικία, φύλο ή εμπειρία, θα έλεγα αυτό:
Ότι ο τρόπος που αγαπάμε τον άλλον είναι ο τρόπος που έχουμε μάθει να σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας.
Στους έρωτες δεν ανακαλύπτουμε τόσο τον άλλον όσο αποκαλύπτουμε τον εαυτό μας. Τι αντέχουμε, τι φοβόμαστε, τι διεκδικούμε και τι παραχωρούμε για να μη χάσουμε. Βλέπω ανθρώπους όλων των ηλικιών να επαναλαμβάνουν το ίδιο μοτίβο: να ζητούν από τον έρωτα να τους καλύψει κενά που δεν έχουν πρώτα αναγνωρίσει μέσα τους. Και όταν αυτό δεν συμβαίνει, ο έρωτας βιώνεται ως απόρριψη ή αποτυχία.
Το καθολικό μάθημα είναι ότι δεν μας δυσκολεύουν οι “λάθος άνθρωποι”, αλλά οι ασυνείδητες ανάγκες που κουβαλάμε μέσα στη σχέση.
Χ.Θ.: Στην εποχή των dating apps και των γρήγορων γνωριμιών, πιστεύετε ότι αγαπάμε διαφορετικά ή απλώς φοβόμαστε διαφορετικά; Πώς επηρεάζει αυτό την ποιότητα των σχέσεων; Και πώς προβλέπετε το μέλλον των ερωτικών ή/και συναισθηματικών σχέσεων;
Δήμητρα Ζαφείρα: Δεν πιστεύω ότι αγαπάμε διαφορετικά. Πιστεύω ότι φοβόμαστε διαφορετικά — και ίσως πιο έντονα.
Η ανάγκη για αγάπη, εγγύτητα, επιβεβαίωση και σύνδεση παραμένει ίδια και διαχρονική. Αυτό που έχει αλλάξει είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο εκφράζονται οι φόβοι μας. Τα dating apps και οι γρήγορες γνωριμίες δεν δημιούργησαν τη συναισθηματική αποφυγή· απλώς της έδωσαν χώρο, ταχύτητα και νομιμοποίηση. Μας έμαθαν ότι μπορούμε να φύγουμε εύκολα πριν εκτεθούμε, να αντικαταστήσουμε γρήγορα πριν νιώσουμε, να κρατήσουμε ανοιχτές πόρτες για να μη χρειαστεί να κλείσουμε καμία.
Η αφθονία επιλογών καλλιεργεί την ψευδαίσθηση ότι πάντα υπάρχει κάτι “καλύτερο”. Αυτό επηρεάζει άμεσα την ποιότητα των σχέσεων. Οι σχέσεις γίνονται πιο εύθραυστες, λιγότερο ανθεκτικές στον χρόνο και στη δυσκολία.
Όσο για το μέλλον των ερωτικών και συναισθηματικών σχέσεων, δεν είμαι απαισιόδοξη. Πιστεύω ότι βρισκόμαστε σε μια μεταβατική φάση. Βλέπω όλο και περισσότερους ανθρώπους να κουράζονται από αυτό το μοντέλο και να αναζητούν κάτι πιο αληθινό, πιο αργό, πιο συνειδητό.
Το μέλλον, κατά τη γνώμη μου, δεν θα κριθεί από τα μέσα, αλλά από την εσωτερική μας διαθεσιμότητα. Οι σχέσεις θα αλλάξουν μόνο στο βαθμό που οι άνθρωποι θα είναι πρόθυμοι να κοιτάξουν τους φόβους τους, να μείνουν, να αντέξουν, να συνδεθούν ουσιαστικά. Γιατί τελικά, η αγάπη δεν χάθηκε. Αυτό που δοκιμάζεται σήμερα είναι η ικανότητά μας να τη σηκώσουμε.
Χ.Θ.: Πόσο δύσκολο είναι να μιλάμε για τον έρωτα χωρίς εξιδανίκευση αλλά και χωρίς κυνισμό; Πώς ισορροπείτε αυτά τα δύο τόσο στο βιβλίο όσο και στη δουλειά σας με τους θεραπευόμενους;
Δήμητρα Ζαφείρα: Και οι δύο στάσεις, στην πραγματικότητα, λειτουργούν αμυντικά. Η εξιδανίκευση μας προστατεύει από τη ματαίωση. Ο κυνισμός μας προστατεύει από την ελπίδα που κι αυτή πονάει!
Η ισορροπία βρίσκεται στο να μπορούμε να μιλάμε για τον έρωτα ως αυτό που είναι: μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία, όμορφη αλλά και δύσκολη, μεταμορφωτική αλλά όχι παντοδύναμη. Στη δουλειά μου με τους θεραπευόμενους προσπαθώ να δημιουργώ έναν χώρο όπου ο έρωτας μπορεί να ιδωθεί χωρίς φίλτρα — όχι ως υπόσχεση ευτυχίας, αλλά ως σχέση. Με όρια, συγκρούσεις, ασυνέχειες, αλλά και με δυνατότητα νοήματος και εξέλιξης. Και κυρίως ως ένας τεράστιος καθρέφτης.
Στο βιβλίο προσπάθησα να μοιραστώ ιστορίες και σκέψεις για τον έρωτα . Να τον αφηγηθώ με σεβασμό, χωρίς ωραιοποίηση, αλλά και χωρίς ειρωνεία. Να δείξω ότι ο έρωτας δεν μας χρωστά να μας κάνει καλά — μας προσκαλεί όμως να γίνουμε πιο αληθινοί.
Χ.Θ.: Ποιό ειναι το “λάθος” που γίνεται σήμερα στις προσωπικές σχέσεις και πολλοί (άνδρες/γυναίκες) προτιμούν να είναι single, από το να δεσμευτούν σε κάτι πιο ουσιαστικό;
Δήμητρα Ζαφείρα: Δεν πρέπει να αγνοούμε ότι για αρκετούς το «είμαι single» δεν είναι πρόβλημα, αλλά συνειδητή επιλογή αυτοφροντίδας, μετά από τραυματικές ή εξαντλητικές σχέσεις. Το ζήτημα δεν είναι αν κάποιος είναι μόνος, αλλά από πού προκύπτει αυτή η επιλογή: από φόβο ή από επίγνωση.
Η συναισθηματική εγγύτητα απαιτεί δεξιότητες: επικοινωνία, διαχείριση σύγκρουσης, ανάληψη ευθύνης, αντοχή στην ατέλεια – τη δική μας και του άλλου. Όταν αυτές οι δεξιότητες απουσιάζουν, το single status μοιάζει πιο ασφαλές και ελέγξιμο.
Η δέσμευση, αντί να βιώνεται ως χώρος εξέλιξης και συνάντησης, συχνά φαντάζει ως απειλή: περιορισμός, απώλεια ελευθερίας, πιθανός πόνος. Αυτό είναι κατά τη γνώμη μου το βασικό λάθος. Να αλλάξει αυτή η συσχέτιση μέσα μας. Δεν αποφεύγεται η δέσμευση επειδή οι άνθρωποι έγιναν πιο «εγωιστές», αλλά επειδή φοβούνται την ευαλωτότητα, δεν έχουν μάθει να αντέχουν τη δυσκολία της σχέσης και συχνά μπερδεύουν την ελευθερία με τη συναισθηματική απόσταση.
Η ουσιαστική σχέση σήμερα δεν είναι δεδομένη· είναι δεξιότητα. Και, όπως κάθε δεξιότητα, χρειάζεται εκπαίδευση, επίγνωση και θάρρος. Γι ‘ αυτό έγραψα αυτό το βιβλίο.. για να γίνει μια αρχή στη σκέψη του αναγνώστη. Για να επιβιώσει τελικά ο έρωτας!
Χ.Θ.: Αν ένας αναγνώστης κλείσει το βιβλίο σας με ένα συναίσθημα, ποιο θα θέλατε να είναι αυτό; Και τι θα ελπίζατε να κάνει διαφορετικά στον επόμενο έρωτά του;
Δήμητρα Ζαφείρα: Θα ήθελα να κλείσει το βιβλίο με μια γλυκιά ανησυχία· όχι βάρος, αλλά εκείνο το μικρό τράβηγμα στο στήθος που σε κάνει να θες να σταθείς λίγο. Ένα συναίσθημα καθαρότητας ισως..…και να διατηρήσει την ελπίδα για το μαζί που προσδοκά !
Και στον επόμενο έρωτά του, θα ήλπιζα να μη βιαστεί να αποδείξει τίποτα. Να ακούσει περισσότερο απ’ όσο μιλά, να μη μπερδέψει την ένταση με την οικειότητα, να μη θυσιάσει τον εαυτό του για να μη χάσει τον άλλον. Να μείνει. Να βάλει όρια χωρίς ενοχές και τρυφερότητα χωρίς φόβο. Να διαλέξει έναν έρωτα που χωράει και τους δύο—όχι έναν που καταπίνει.
Χ.Θ.: Ποιό είναι το επόμενο project σας, Να περιμένουμε ένα ακόμα βιβλίο;
Δήμητρα Ζαφείρα: Νομίζω είναι ήδη καθ’ οδόν, απλώς ωριμάζει μέσα μου με τον δικό του ρυθμό. Του δίνω και μου δίνω χώρο. Παραμένω ανήσυχη.
Η συζήτηση με τη Δήμητρα Ζαφείρα δεν αφήνει εύκολες απαντήσεις — αφήνει όμως χώρο για σκέψη. Σε έναν κόσμο που κινείται γρήγορα, ίσως το πιο ριζοσπαστικό βήμα να είναι να μείνουμε. Να αντέξουμε τη συναισθηματική εγγύτητα, να αναγνωρίσουμε τους φόβους μας και να επιλέξουμε συνειδητά τη σύνδεση.
Γιατί τελικά, όπως επισημαίνει και η ίδια, ο έρωτας δεν χάθηκε· αυτό που δοκιμάζεται είναι η ικανότητά μας να τον αντέξουμε. Και ίσως από αυτή την παραδοχή να ξεκινά κάθε ουσιαστική σχέση.
Μπείτε στο instagram post του The K-magazine, και πάρτε μέρος στον διαγωνισμό μας για να κερδίσετε ένα από τα 3 αντίτυπα που βιβλίου της Δήμητρας Ζαφείρα “Τι μου έμαθαν οι έρωτες” από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.
