Σας έχει τύχει να προσπαθείτε να χάσετε βάρος, να ακολουθείτε ένα πρόγραμμα διατροφής και παρ’ όλα αυτά η ζυγαριά να μην δείχνει το αποτέλεσμα που περιμένετε; Πολλοί άνθρωποι βιώνουν αυτό το φαινόμενο, ακόμη κι όταν προσπαθούν συνειδητά να μειώσουν τις θερμίδες ή να βελτιώσουν τη διατροφή τους.
Μία επιστημονική θεωρία προσπαθεί να εξηγήσει γιατί συμβαίνει αυτό. Πρόκειται για τη λεγόμενη θεωρία του “set point”, σύμφωνα με την οποία το σώμα μας έχει την τάση να διατηρεί ένα συγκεκριμένο εύρος βάρους στο οποίο λειτουργεί πιο αποτελεσματικά.
Τι είναι η θεωρία του “set point” βάρους
Η θεωρία του set point υποστηρίζει ότι το ανθρώπινο σώμα διαθέτει έναν βιολογικό «μηχανισμό ρύθμισης» που προσπαθεί να διατηρεί το βάρος σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο.
Αυτός ο μηχανισμός ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από τον εγκέφαλο – κυρίως τον υποθάλαμο – και από ορμόνες που σχετίζονται με την πείνα και τον κορεσμό, όπως:
- η λεπτίνη
- η γκρελίνη
- η ινσουλίνη
Όταν μειώνουμε απότομα την πρόσληψη θερμίδων, το σώμα μπορεί να αντιδράσει επιβραδύνοντας τον μεταβολισμό ή αυξάνοντας το αίσθημα πείνας. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθεί να επαναφέρει το βάρος στο επίπεδο που θεωρεί «φυσιολογικό».
Γιατί το σώμα αντιστέκεται στην απώλεια βάρους
Η αντίσταση στην απώλεια βάρους δεν είναι απλώς θέμα θέλησης. Υπάρχουν αρκετοί βιολογικοί μηχανισμοί που επηρεάζουν τη διαδικασία:
Επιβράδυνση μεταβολισμού: Όταν μειώνονται δραστικά οι θερμίδες, το σώμα εξοικονομεί ενέργεια μειώνοντας τον βασικό μεταβολικό ρυθμό.
Αύξηση πείνας: Οι ορμόνες που ρυθμίζουν την όρεξη μπορεί να αυξήσουν το αίσθημα πείνας, κάνοντας πιο δύσκολη τη διατήρηση μιας αυστηρής δίαιτας.
Διατήρηση λιπώδους ιστού: Σε συνθήκες ενεργειακής έλλειψης, ο οργανισμός προσπαθεί να διατηρήσει τα αποθέματα λίπους ως μηχανισμό επιβίωσης.
Παράγοντες που επηρεάζουν το σωματικό βάρος
Παρότι η θεωρία του set point έχει επιστημονική βάση, το σωματικό βάρος δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τη βιολογία. Πολλοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο:
- γενετική προδιάθεση
- διατροφικές συνήθειες
- επίπεδο φυσικής δραστηριότητας
- ποιότητα ύπνου
- στρες
- ορμονικές αλλαγές
Αυτό σημαίνει ότι το «προκαθορισμένο» βάρος δεν είναι απαραίτητα απόλυτα σταθερό και μπορεί να μεταβληθεί σταδιακά με αλλαγές στον τρόπο ζωής.
Μπορεί να αλλάξει το «φυσικό» βάρος του σώματος;
Πολλοί άνθρωποι καταφέρνουν να χάσουν βάρος και να το διατηρήσουν μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, αυτό συνήθως συμβαίνει όταν η απώλεια κιλών γίνεται σταδιακά και με βιώσιμες συνήθειες.
Οι ειδικοί συχνά προτείνουν:
- μικρές και σταθερές αλλαγές στη διατροφή
- τακτική φυσική δραστηριότητα
- επαρκή ύπνο
- διαχείριση στρες
Με τον χρόνο, αυτές οι αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο το σώμα ρυθμίζει την ενέργεια και το βάρος.
Γιατί οι αυστηρές δίαιτες συχνά αποτυγχάνουν
Οι πολύ περιοριστικές δίαιτες μπορεί να οδηγήσουν σε γρήγορη απώλεια κιλών, αλλά συχνά έχουν προσωρινά αποτελέσματα.
Η απότομη μείωση θερμίδων μπορεί να ενεργοποιήσει μηχανισμούς επιβίωσης που κάνουν το σώμα να κρατά περισσότερο λίπος και να μειώνει την κατανάλωση ενέργειας. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που πολλοί άνθρωποι ξαναπαίρνουν βάρος μετά από μια αυστηρή δίαιτα.
Το σώμα μας φαίνεται να έχει την τάση να διατηρεί ένα συγκεκριμένο εύρος βάρους, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η απώλεια κιλών είναι αδύνατη. Αντίθετα, η σταδιακή υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών μπορεί να βοηθήσει το σώμα να προσαρμοστεί σε ένα πιο υγιές βάρος χωρίς να ενεργοποιούνται έντονα οι μηχανισμοί άμυνας του οργανισμού.
Featured image: unsplash.com/@gettyimages
